“Goed leiderschap in relaties levert twee dingen op: betere prestaties én meer betrokkenheid” – Interview met docent Michiel Schoemaker

Leidinggeven in relatie tot anderen

Michiel werkt al ruim 35 jaar als zelfstandig adviseur, docent en onderzoeker. Hij schreef boeken en artikelen over talentmanagement, sociaal kapitaal en organisatie-identiteit en was van 2003 tot 2011 bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit. Ook is hij al 20 jaar verbonden aan TSM. Binnen de EMBA geeft hij de modules Human Resource Management (HRM) en Leiderschap in Relaties.

In die laatste module draait het om de relaties die je als leidinggevende onderhoudt. “Hoe ben je verbonden met je stakeholders, zoals de mensen aan wie je leiding geeft, de directeur of bestuurder en de aandeelhouders?”

De waarde van goede relaties

“De theoretische basis hiervoor is social capital, oftewel sociaal kapitaal: de waarde die schuilt in sociale netwerken, relaties, wederzijds vertrouwen en gedeelde normen en waarden tussen mensen”, legt Michiel uit. Wat dat in de praktijk van een leidinggevende betekent, onderzoeken deelnemers aan de hand van een casus uit hun eigen organisatie.

Michiel geeft een paar voorbeelden. “Stel, na een reorganisatie moeten mensen hun plek vinden in een nieuw team. Hoe krijg je dat team als leidinggevende aan de praat? Of neem de zorg, waar steeds meer over de grenzen van organisaties heen wordt samengewerkt. Als je voor een project te maken krijgt met mensen uit verschillende organisaties, ieder met hun eigen cultuur… Hoe breng je dan samenwerking tot stand?”

“Wat ik mooi vind aan werken met deelnemers van de Executive MBA, is dat ze door hun werkervaring makkelijk kunnen schakelen tussen de theorie en hun eigen praktijk. Dat leidt tot een mooi samenspel tussen deelnemers en docent.”

Concrete resultaten

Deelnemers kijken ook kritisch naar zichzelf. “Waar liggen mijn sterke punten en wat voor leidinggevende ben ik? Maar ook: welke invloed heeft mijn gedrag op anderen én welke invloed heeft het gedrag van anderen op mij?” Volgens Michiel levert die bewustwording concrete resultaten op. “Als je aandacht besteedt aan de relaties binnen een team of samenwerking, snijdt het mes aan twee kanten. Je verbetert de prestaties van je team of samenwerking én vergroot de betrokkenheid van mensen.”

Drie kenmerken van een goede leider

Wat maakt iemand volgens Michiel een goede leider in relaties? “Je moet oog hebben voor de strategie en de doelen die je wilt bereiken, maar ook een inspirerend verhaal kunnen vertellen en mensen daarin meekrijgen. Je moet dus kunnen sturen op prestaties én op relaties. Ook moet je soms op je handen kunnen zitten. Neem eens vaker de rol van coach aan, niet die van de klassieke manager.”

De grenzen van maakbaarheid

Daarnaast moeten leidinggevenden volgens Michiel kunnen omgaan met onvoorspelbaarheid – iets wat veel mensen lastig vinden. “In Nederland hebben we een groot maakbaarheidsideaal. We denken dat we alles van tevoren kunnen bedenken en oplossen, maar dat is niet zo. Er gebeuren voortdurend dingen die je niet kunt voorspellen. Hoe geef je leiding in een wereld waarin je niet alles onder controle hebt? Voor veel deelnemers is het een eyeopener dat leiderschap maar voor een deel maakbaar is.”

Actuele vraagstukken rond mens en organisatie

Michiel geeft ook de module HRM, die binnenkort Mens & Organisatie gaat heten. Een naam die volgens hem beter past bij de vraagstukken waar leidinggevenden tegenwoordig mee te maken krijgen. “Hoe zet ik een strategische personeelsplanning op? Hoe creëer ik een lerende organisatie? En hoe blijf ik een aantrekkelijke werkgever?” Ook duurzame inzetbaarheid is een terugkerend thema. “Vaak denken deelnemers daarbij aan oudere medewerkers die vastlopen. Hoe houd je hen vitaal? Maar als ik doorvraag, blijkt dat dit vraagstuk net zo goed bij jongeren speelt. In de zorg en het onderwijs lopen de werkdruk en capaciteitsproblemen bijvoorbeeld zo hoog op dat er innovatieve oplossingen nodig zijn. Simpelweg meer mensen aannemen, is niet genoeg.”

“Cultuur zit in de muur”

Ook de cultuur binnen een organisatie speelt een belangrijke rol. Michiel: “Cultuur zit in de muur. Je kunt heel inhoudelijk over oplossingen en beleid praten, maar hoe het er in je organisatie aan toegaat, is van grote invloed op het succes van je HRM-strategie. Een deelnemer onderzocht voor haar paper bijvoorbeeld waarom initiatieven binnen haar organisatie niet van de grond kwamen. Ze vermoedde dat dit aan de organisatiecultuur lag. Uit haar analyse bleek inderdaad dat het probleem niet bij de inhoud van de voorstellen lag, maar bij de houding van mensen. Medewerkers hielden liever vast aan wat ze kenden.”

Van zelfinzicht naar beter leiderschap

Naast de bedrijfscultuur speelt ook je eigen persoonlijkheid een rol in wat je als leidinggevende kunt bereiken. “Tijdens de module HRM doen deelnemers een test uit het boek ‘Ontdek je sterke punten’ van Tom Rath”, vertelt Michiel. “Daaruit blijkt bijvoorbeeld of iemand strategisch, empathisch of actiegericht is. Tijdens Leiderschap in Relaties onderzoeken ze wat dat betekent voor hun manier van leidinggeven. Iemand die bijvoorbeeld actiegericht is, leert vervolgens dat hij in een team of samenwerking niet altijd meteen zelf in actie moet komen.” Het boek helpt deelnemers dus om zichzelf beter te leren kennen, maar belangrijker is wat ze met die inzichten doen. “We moedigen deelnemers aan om steeds opnieuw te reflecteren op zichzelf en hun eigen handelen. Persoonlijk leiderschap staat bij de EMBA van TSM centraal. Daardoor kun je als leider enorme stappen zetten.”